 |
Plaats van herkomst: Krim. Er wordt vaak vergeten dat niet alleen dierlijk vet en vilt een centrale rol spelen in het werk van Beuys, maar ook de haas. In 1944 stortte hij met zijn jachtvliegtuig neer in de Krim en werd hij, zwaargewond, liefderijk verzorgd door Tartaren. Hoe Joseph Beuys aan zijn haas kwam. |
JJoseph Beuys, deze granieten rots in de kunst grijpt in zijn veelomvattend en fascinerend werk vaak terug op de haas. Hij vereenzelvigde zich zo sterk met deze dieren dat hij ooit de uitspraken deed: "Ik ben geen mens, ik ben een haas.", "Ik ben een hele slimme haas", "De haas ben ik", enzovoort.
De haas torst veel symbolische betekenissen die stammen uit de oude mythologie met zich mee. Om een paar voorbeelden te noemen: Voor de Germanen was de lente een haas. De Egyptische godin Unut draagt een haas dwars op haar hoofd. Bij de Chinezen en Azteken is de haas het dier uit de maancyclus. De Tartaren zien in hem de Schepper van het licht. In de christelijke Middeleeuwen was de haas het zinnebeeld van de opstanding van Christus. Joseph Beuys kenschetste de haas als 'orgaan van de mensen'. Hij zag de haas als een orgaan buiten het menselijk lichaam. Beuys gaat er van uit dat de haas ".een directe relatie met de geboorte heeft. Voor mij is de haas het symbool voor de vleeswording. Want de haas doet dat wat de mens slechts in gedachten kan. Hij graaft zich in, hij graaft zich een kommetje. Hij wordt één met de aarde, en alleen dat is belangrijk."
Het werk van Joseph Beuys wordt al snel tot vilt en vet gereduceerd. Dit zijn weliswaar twee materialen die in zijn werk een belangrijke plaats in nemen, maar dat de haas echter een veel grotere rol speelt, wordt vaak over het hoofd gezien. Toch laat Beuys in 1963 bij zijn eerste openbare installatie 'Siberische symfonie' de haas reeds als verwijspunt, partner en centrale figuur optreden en dit om dezelfde oorzakelijke reden als waarom hij vet en vilt gebruikt.
In 1944 werd hij tijdens zijn vlucht in de JU 87 door Russisch afweergeschut getroffen, maar kon zich nog redden achter het front. Desondanks stortte hij door een vreselijke sneeuwstorm neer. In een 'uitgestrekte woestenij boven in de flessenhals van de Krim' werd de zwaargewonde en bewusteloze man gevonden door Tartaren die daar woonden. De familie Khairetdinov verzorgde het meestentijds bewusteloze slachtoffer, wreven zijn met wonden overdekte gekneusde lichaam in met dierlijk vet, wikkelden het geschonden lichaam in vilten dekens en brandden kaarsen aan zijn bed, zogenaamde hazenkaarsen, kaarsen in de vorm van een haas. Deze kaarsen komen in het leefgebied van de Tartaren veel voor. Hazen gelden van oudsher voor de Tartaren als de brengers van het licht, als hoeders van het licht. Sinds mensenheugenis worden daar kaarsen in de vorm van hazen gemaakt. Ook tegenwoordig komt men deze hazenkaarsen nog steeds tegen in elk Zuid-Russisch kruidenierswinkeltje. Deze hazenkaarsen, deze lichtgevende hazen, was het eerste en lange tijd het enige dat Joseph Beuys ontwaarde toen hij uit zijn diepe coma ontwaakte.
Dat niet alleen het dierlijk vet en de viltdeken maar ook de haas van Tartaarse oorsprong zijn wordt meestal over het hoofd gezien en weinig beschreven, hoewel Joseph Beuys zelf daar nooit een geheim van maakte.
Literatuur:
Beuys, Joseph: Selbstzeugnisse , Darmstadt 1972.
Brandis, Henning: Gespräche , Berlin 1989.
Maurer, Philip: Ein Häslein an der Krippe , Freiburg 1992.
Stüttgen, Johannes: Der Ganze Riemen. ; A. Dielman, Frankfurt 2002 ( zeer aanbevolen)
|| Start || Zu den Dingen || Über das Museum || Museumsaktivitäten || Stichwortverzeichnis || Die Dinge im Buch ||