 |
Plaats van herkomst: Sovjet Unie. Nadat op 3 november 1957 ter ere van de Oktoberrevolutie het teefje Laïka als eerste levend wezen de ruimte in was geschoten en zo het Oosten haar hegemonie (in de ruimte) aan het Westen duidelijk gemaakt had, besloot men in Moskou aan een gevel een groot reliëf van deze hond aan te brengen. De geschiedenis van het model van een 22 meter hoog gedenkteken. |
3 november 1957: De 40 e verjaardag van de grote socialistische Oktoberrevolutie wordt gevierd. De Sovjet-Unie demonstreert die dag voor de tweede keer binnen vier weken haar suprematie over het kapitalistische westen. Een in de ruimte geschoten capsule van 508 kilo cirkelt als een door mensen geschapen ster rond de aarde. Aan boord van de Spoetnik 2 bevindt het eerste aardse leven in het heelal, een teefje met de naam Laïka.
Alleen al het feit dat de roemruchte Sovjet-Unie, vier weken daaraan voorafgaand op 4 oktober 1957, de eerste satelliet, de Spoetnik 1, 83 kilo zwaar, in een baan om de aarde had geschoten, die met zijn vier sprietantennes een voor de hele mensheid hoorbare, voortdurend herhaalde pieptoon uitzond en 96 minuten lang met een snelheid van 28.000 km per uur als eerste ruimtevaartuig om de blauwe planeet cirkelde, verlamde en schokte de hele vrije wereld. Toen ook nog vier weken later het kunstmatig gevoede teefje Laïka tien dagen lang in 104 minuten om de aarde draaide, waarbij haar permanent uitgezonden harttonen de mogelijkheid van aards leven in het uitspansel documenteerde, en men haar op de tiende dag vreedzaam liet inslapen door middel van een ingebracht buisje, sprak Edward Teller, de Amerikaanse uitvinder van de waterstofbom, van een verloren gevecht, “dat belangrijker was dan Pearl Harbour”. Nog 155 dagen langer cirkelde Spoetnik 2 als teken van superioriteit en triomf van een socialistisch collectief over het uitbuitende en individualistische Westen om de aarde, om op 14 april 1958 bij terugkeer in de dampkring te verbranden. De ontzetting, de sprakeloosheid van het Westen, kreeg zelfs een naam: Spoetnik-shock.
Nikita Sergejewitch Chroesjow, Eerste Secretaris-generaal van de KPdSU (Communistische Partij van de Sovjet Unie) zei in zijn veel veelbesproken rede voor het Centraal Comité van de KPdSU op 5 november 1957: “De socialistische gemeenschap verbetert de mensheid, verbetert ronduit het leven, het kapitalisme zal door de socialisten overwonnen worden, wij zullen alleen nog op de televisie naar Amerikaanse honden kijken, maar wie interesseert zich nog voor een tv-hond als Lassie als onze Laïka honderd keer om de aarde heen draait. Ter ere van deze hond zullen wij het grootste reliëf, dat de mensheid ooit heeft gezien, oprichten”.
Onverwijld werd er een comité opgericht, ‘Het Comité ter Ere van de Socialistische Inspanningen in de Ruimte'. Het comité kreeg als opdracht om op aarde op verdienstelijke wijze uitdrukking te geven aan de collectieve verworvenheden in de ruimte. Allereerst moest er een reliëf voor Laïka komen.
Angelina Zikanowa, een verdienstelijke socialistische beeldhouwster, kreeg in februari 1958 de opdracht het reliëf te maken. Nadat het eerste ontwerp aan veel instanties en comités ter goedkeuring was voorgelegd, veel adviezen en beoordelingen was gepasseerd, en nog meer veranderingen en correcties had ondergaan, werd een model van schaal 1:10 gemaakt. Het origineel zou 22 meter hoog moeten worden en aan een muur van het Kremlin bevestigd worden op een manier dat Nikita Chroesjow Laïka vanuit het Kremlin zou kunnen zien.
Het werk in het ‘Het Comité ter Ere van de Socialistische Inspanningen in de Ruimte' schoot niet zo op als gewenst was. Er was teveel verschil in richting, smaak en inzicht. Het probleem was dat men allerlei dissidenten, dwarsliggers, lastpakken en ongewenste lieden naar dit comité had afgeschoven, weggewerkt en verbannen, met als gevolg dat deze mensen elkaar het leven flink moeilijk maakten. Zo duurde het project steeds langer. Verzoeken werden traag of niet behandeld, besluiten werden nooit genomen. Wederzijds verklikken en kwalijke achterklap waren aan de orde van de dag. Inmiddels hadden landen als Roemenië, Albanië en Polen allang een postzegel met Laïka. In Ulan Bator wilde men een standbeeld van Laïka oprichten, maar dat stuitte toch op een veto van Moskou, en zelfs van het comité, want eerst moest dat grote reliëf van 22 meter hoog van Laïka in Moskou onthuld worden.
Het enige dat het ‘Het Committee ter Ere van de Socialistische Inspanningen in de Ruimte' tot stand bracht was dat John F Kennedy in 1960 de welp Strelkas in ontvangst mocht nemen, de eerste hond die bij de vijfde Spoetnikexpeditie behouden uit de ruimte teruggekeerd was. Toen Nikita Sergejewitch Chroesjow in 1962 na de Cuba-crisis tot aftreden gedwongen werd en in 1964 uit het ambt van Eerste Secretaris-generaal van de KPdSU ontheven werd, was het grote Laïka-reliëf nog steeds niet klaar, er was alleen dat model. Na de val van Chroesjow wilde niemand meer van het reliëf horen, en Angelina Zikanowa kreeg haar model retour. In 1975 gaf ze haar inspanningen om haar reliëf van de teef Laïka te realiseren, verbitterd op: ”Ze willen het niet”. Zij stierf, vermaard, in 1982 en werd met veel ceremonie ter aarde besteld op het kunstenaarskerkhof ‘Gloeiende Ster'. Een deel van haar nalatenschap vond in 1995 zijn weg naar Duitsland.
Op 16 december 1999 ontving het Museum van Ongehoorde Dingen van Wolfgang Hak een onbekend hondenreliëf. Na twee jaar ononderbroken zoeken bleek dat dit hondenreliëf niets minder is dan het schaalmodel van de beroemde ruimtehond Laïka, gemaakt door Angelina Zikanowa
Literatuur:
Ümkerle, Ruth: Im Netz der Hündin Laïka , Berlin 2001.
Ämdler, Peggy: Der Tanz der Laïka , Berlin 1999.
Lümers, Inge: Das Tier im Orbit , London 1974.
Bures, Mikel: Fallstudie zur Staatskunst 1959-1965 , New York 1973.
Wassilij Lunin: Die Spuren des Geglückten , Moskau 1972
Bijzonder dank gaat uit naar Mw Sersisa Celbn-Hentger. Zonder haar niet aflatende energie was het geheim van het reliëf nooit ontraadseld.